تنظیم باد لاستیک؛ یک پیشنهاد سبز آسان
تحریریه صنوبر/ فصل تابستان و افزایش سفرهای جادهای در پیش است. فصلی که میلیونها خودرو راهی جادههای کشور میشوند و حجم عظیمی سوخت مصرف میشود. در این میان، گفتوگوهای محیطزیستی معمولاً به سمت موضوعاتی مانند کیفیت بنزین، معاینۀ فنی خودروهای فرسوده یا ترافیک سنگین جادهها میرود. اما یکی از سادهترین، کمهزینهترین و در عین حال مغفولماندهترین راهکارها برای کاهش مصرف سوخت و انتشار گازهای گلخانهای، چیزی نیست جز «تنظیم باد لاستیک خودرو». دادههای علمی و آماری از سراسر جهان نشان میدهند که رانندگی با لاستیکهای کمباد، یک تهدید پنهان برای اقتصاد خانوار، امنیت جادهها و محیطزیست ایران است.
اقتصاد پنهان باد لاستیک
آمارها نشان میدهند که نزدیک به نیمی از خودروهای در حال تردد در جادهها، با فشار باد نامناسب حرکت میکنند. گزارشی که تیرماه ۱۴۰۴ توسط Firestone Complete Auto Care منتشر شد، نشان میدهد که در ایالات متحده، ۴۲ درصد خودروها دارای لاستیکهای کمباد هستند و میانگین کمبود فشار آنها به PSI ۱۳ میرسد. اما هزینۀ این بیتوجهی چقدر است؟
بر اساس همین گزارش، رانندگان آمریکایی سالانه «6/18 میلیارد دلار» اضافی صرف سوخت میکنند. برای درک مقیاس این عدد، کافی است بدانیم این رقم تقریباً معادل بودجۀ سالانۀ یک وزارتخانه در ایران است. اگر این نسبت را به شرایط ایران تعمیم دهیم، با توجه به ناوگان عظیم خودرویی (بیش از ۲۰ میلیون دستگاه) و حجم بالای مصرف بنزین (سالانه حدود ۱۰ میلیارد لیتر)، حتی کاهش ۵ درصدی مصرف به دلیل تنظیم فشار باد، میتواند رقمی معادل میلیاردها لیتر صرفهجویی ارزی و سوختی به همراه داشته باشد.
چرا باد کم لاستیک یعنی مصرف زیاد؟
شاید این سؤال پیش بیاید که چه ارتباطی میان باد لاستیک و مصرف سوخت وجود دارد؟ پاسخ در مفهوم فیزیکی به نام «مقاومت غلتشی» (Rolling Resistance) نهفته است. وقتی لاستیک باد کافی ندارد، سطح تماس آن با جاده بیشتر میشود و لاستیک در هر دور چرخش، بیشتر از حد معمول تغییر شکل میدهد. برای حفظ این تغییر شکل مداوم، موتور خودرو باید انرژی بیشتری مصرف کند و نتیجه، افزایش مصرف سوخت و در نتیجه افزایش انتشار CO₂ است.
اما خوب است بدانیم که تأثیر این کمتوجهی فراتر از تصور ما است. یک مطالعۀ میدانی عملی که در سال ۲۰۲۵ در کشور لیبی انجام شد، نتایجی شگفتانگیز ارائه داد: «افزایش 8/0 باری فشار باد لاستیک (از 2/1 به ۲ بار) منجر به کاهش ۵۵ درصدی مصرف سوخت و انتشار CO₂ شد». البته باید توجه داشت که این آزمایش در شرایط بسیار خاص و با فشار اولیۀ بسیار پایین انجام شده که در شرایط عادی رخ نمیدهد. اما پیام اصلی آن روشن است: رابطۀ مستقیم و معناداری میان فشار باد و میزان مصرف سوخت وجود دارد.
در یک مطالعۀ دیگر که بر روی خودرویی در مالزی انجام شد، محققان دریافتند که تنظیم فشار باد از حداقل به حداکثر مقدار توصیهشده توسط کارخانه، میتواند مصرف سوخت را تا ۱۰ درصد کاهش دهد. این یعنی از هر ۱۰ باک بنزین، یک باک صرفاً به دلیل کمباد بودن لاستیکها هدر میرود. سازمان TNU اسپانیا نیز تأکید میکند که رانندگی با لاستیکهایی که تنها 5/0 بار فشار کمتری دارند، عمر لاستیک را حدود ۲۰ درصد کاهش میدهد.
از سوی دیگر بررسیها نشان داده که با هر بار پر کردن باک بنزین خودرو، اگر فشار لاستیکها درست نباشد، عملاً یکپنجم تا یکدهم محتویات آن باک را در جاده هدر میدهید.
این یعنی پولی که برای سوخت پرداخت میکنید، بدون هیچگونه منفعتی، صرف غلبه بر اصطکاک اضافی ناشی از لاستیکهای کمباد میشود. و این تازه اول ماجراست. انتشار CO₂ ناشی از این مصرف سوخت اضافی، سهم مستقیمی در تشدید گرمایش زمین، آلودگی هوای شهرها و در درازمدت، تشدید خشکسالی و طوفانهای گرد و غبار دارد. طبق برآوردها، تنها در اروپا، رانندگی با لاستیکهای کمباد منجر به انتشار سالانه ۱۳ میلیون تن CO₂ اضافی و مصرف 8/5 میلیارد لیتر سوخت بیشتر میشود.
به بیان دیگر، باد کردن لاستیکها یکی از ارزانترین و مؤثرترین روشهای کاهش سریع ردپای کربنی است که در اختیار هر رانندهای قرار دارد. نیازی به خرید خودروی برقی یا سرمایهگذاری عظیم نیست؛ فقط کافی است ماهی یک بار، چند دقیقه وقت بگذارید و فشار باد لاستیکهای خود را بررسی کنید.
فراتر از محیطزیست
تأثیرات منفی بادکم بودن لاستیکها تنها به آلودگی هوا و گرمایش زمین محدود نمیشود. این موضوع ابعاد گستردهتری دارد که مستقیماً امنیت و اقتصاد خانوادههای ایرانی را تحت تأثیر قرار میدهد.
آژانس ملی ایمنی ترافیک بزرگراههای آمریکا (NHTSA) تخمین میزند که حدود ۲۰ درصد از تصادفات ناشی از ترکیدگی لاستیک، به کمباد بودن آن مرتبط است. لاستیک کمباد بیشتر داغ میکند و در جادههای داغ تابستانی ایران، این حرارت اضافی میتواند خطر ترکیدگی ناگهانی لاستیک را تا سه برابر افزایش دهد. به عبارت دیگر، بررسی فشار باد لاستیک، یکی از حیاتیترین اقدامات ایمنی پیش از هر سفر طولانی است.
کمباد بودن لاستیکها، سایش آنها را تسریع میکند و عمر مفیدشان را به شدت کاهش میدهد. بر اساس گزارش TNU، رانندگی با لاستیکهایی که تنها 5/0 بار فشار کمتری دارند، عمر لاستیک را حدود ۲۰ درصد کاهش میدهد، و این رقم با کاهش ۱ باری فشار به ۳۰ درصد میرسد. این یعنی مجبور خواهید بود زودتر از موعد، هزینۀ سنگین تعویض چهار لاستیک را تقبل کنید. در شرایط اقتصادی فعلی، این خود به تنهایی انگیزهای کافی برای توجه به این موضوع است.
آمارها نشان میدهد که این مشکل به هیچوجه محدود به ایران نیست. گزارش Firestone که بر اساس دادههای بیش از ۹.۷ میلیون خودرو تهیه شده، نشان میدهد که نزدیک به نیمی از رانندگان آمریکایی با فشار باد نامناسب رانندگی میکنند. در اسپانیا نیز وضعیت مشابه است و بیش از نیمی از خودروها با فشار باد نامناسب تردد میکنند.
راهکار عملی سفر سبز
چک کردن فشار باد لاستیک یکی از معدود اقداماتی است که:
– هیچ هزینهای ندارد (اکثر جایگاههای سوخت و تعویض روغنیها دستگاه باد رایگان دارند).
– کمتر از ۵ دقیقه وقت میگیرد.
– تأثیر فوری و قابل اندازهگیری بر مصرف سوخت و ایمنی دارد.
بهترین زمان برای بررسی فشار باد لاستیک، صبح زود و پیش از حرکت است، زمانی که لاستیکها سرد هستند. خودرو در طول حرکت گرم میشود و فشار هوای داخل لاستیک افزایش مییابد که این امر اندازهگیری دقیق را با اختلال مواجه میکند. میزان فشار مناسب را میتوانید در دفترچه راهنمای خودرو یا روی برچسبی که معمولاً در قسمت درِ راننده (ستون B) یا داخل درب باک بنزین نصب شده، پیدا کنید. این کار را ماهی یک بار و حتماً پیش از هر سفر طولانی انجام دهید.
اگر هر راننده ماهی یک بار این کار ساده یعنی تنظیم باد لاستیک را انجام دهد، در میلیونها لیتر مصرف بنزین صرفهجویی شده، میلیونها تن CO₂ کمتر منتشر و از هزاران تصادف جادهای پیشگیری خواهد شد. این هم یک «اقدام برای سیارهای سبزتر» است که از درون خودروی شخصی شما شروع میشود.
منابع
- Almusbahi, S., Gashgash, A., et al. (2025). The Influence of Low Tyre Pressure on Fuel Consumption and CO₂ Emissions: A Practical Experiment in Libya. Journal of Pure & Applied Sciences, 24(3), 42-48.
- Singh, P. K., Azizul, M. A., & Sulaiman, S. (2025). Effect of Tire Pressure Factor Toward Fuel Consumption of Passenger Vehicle. Journal of Automotive Powertrain and Transportation Technology, 4(1), 1-7.
- (2025). Wrong Tyre Pressure Impacts Fuel Consumption, CO₂ Emissions Up and Risks of Blowouts. Tyre and Rubber Recycling
- Firestone Complete Auto Care. (2025). How to Get Money from Thin Air: The Hidden Benefits of Proper Tire Inflation. Tyre Trends.
- A Study on the Influence of Tire Rolling Resistance Coefficient on Vehicle Fuel Consumption and CO2 Emissions. KCI.2023