بشر بدهکار طبیعت شد
از روز چهارشنبه دوم اگوست، بشر تمام منابع طبیعی را که سیارۀ زمین می‌تواند در یک سال تولید کند، مصرف کرد.
از چهارشنبه دوم اگوست، بشر بدهکار زمین شد. در واقع فقط در هفت ماه بشر اعتبار یک‌سالۀ منابع طبیعی خود را مصرف کرد. تا پایان سال ۲۰۱۷، برای ادامۀ فعالیت‌های خود اعم از خوراک، نوشیدن، برای گرم کردن خود، خنک کردن خود از بیش از ظرفیت اکوسیستم برداشت می‌کند و ظرفیت ترمیم اکوسیستم را به خطر می اندازد.
این روز که روز گذر از زمین نامیده می‌شود، هرساله توسط شبکۀ جهانی ردپا، مؤسسۀ تحقیقاتی بین‌المللی در اوکلند کالیفرنیا محاسبه می‌شود. با بیش از ۱۵هزار اطلاعات سازمان ملل متحد، مقایسۀ اثرات محیط‌زیستی بشر، اندازه‌گیری استفاده از منابع طبیعی زمین و ظرفیت زیستی سیاره این مؤسسه اعلام کرد که با توجه به محاسبات خود، مصرف بشر ۷۰% بیشتر از منابع موجود زمین است و به‌عبارت دیگر انسان معادل ۱٫۷ به سیارۀ زمین برای رفع نیازهای خود احتیاج دارد.
ما این بدهی را از طریق قطع درختان با نرخی بالاتر از رشد آن‌ها، با بهره‌برداری بیشتر از ماهیان دریاها که فرصت تولیدمثل پیدا نمی کنند، با اضافه کردن کربن بیشتر در اتمسفر که جنگل ها و اقیانوس ها نمی‌توانند آن را جذب کنند، به‌وجود می آوریم. عواقب این مصرف بیش از حد در حال حاضر کاملاً مشهود است: جنگل‌زدایی، کاهش تنوع‌زیستی، کمبود آب، اسیدی شدن اقیانوس‌ها، فرسایش خاک، انباشت زباله و یا حتی افزایش غلظت دی‌اکسید کربن در جو بر کل جهان تأثیر می‌گذارد.
از سال ۱۹۶۱با یک چهارم مصرف مازاد منابع طبیعی تولیدی زمین مواجه شدیم، تا سال ۱۹۷۰ این روز هر سال زودتر اتفاق می افتاد. روز عبور زمین در سال ۱۹۸۵ برابر با ۵ نوامبر، سال ۱۹۸۸ برابر با اول اکتبر و در سال ۲۰۰۹ به ۲۰ اگوست رسید. طی دهه اول، سرعت این روند کاهشی منابع طبیعی به نسبت میزان مصرف سرعت کمتری داشت. در حالی که روند ادامۀ ریتم فعلی ما را در سال ۲۰۳۰ با شرایطی مواجه می‌کند که به دو سیاره برای تأمین نیازهای بشر احتیاج خواهیم داشت. به‌دلیل رشد جمعیت جهان، که با توجه به شیوۀ زندگی و استفادۀ بیشتر از منابع و همچنین رشد استفاده از سوخت‌های فسیلی خواهد بود.
همۀ انسان‌ها به یک اندازه مسئول نیستند. با شیوۀ زندگی در استرالیا یا آمریکا، به بیش از ۵ سیاره برای زندگی نیاز دارند، در فرانسه به ۳ سیاره، در چین به ۲٫۱ سیاره و در هند حتی با شیوۀ زندگی مبتنی بر صرفه جویی به ۰٫۶سیاره نیاز دارند. از لحاظ منابع ملی، ژاپن نیاز به هفت برابر کشور خود برای تأمین نیازهای مصرف خود دارد، ایتالیا و انگلستان به چهار برابر. در کل، نیاز اکولوژیکی کشورهای توسعه‌یافته پنج برابر کشورهای فقیر است.
متیس وکرنیجل، رئیس شبکۀ ردپای بشر هشدار می‌دهد که سیاره محدود است و پاسخگوی نیازهای انسانی نیست. به اعتقاد وی زندگی براساس معیارهای تکنولوژیکی بشر در این سیاره امکان‌پذیر است، از لحاظ مالی مفید بوده و تنها شانس ما برای آینده‌ای موفق این است که ما از حالا موفق به عقب‌نشینی جهانی برای روز عبور زمین در هر سال معادل سالانه ۴٫۵ روز شویم ( یعنی تاریخ روز عبور زمین در هر سال ۴٫۵ روز دیرتر اتفاق بیفتد)، در سال ۲۰۳۰ به تعادل می‌رسیم.
شاخص‌های ناتمام اما مفید
مطالعات متعدد علمی نشان می‌دهد که شاخص‌های مورد استفاده در این برآورد میزان مصرف بشر به نسبت میزان تولید منابع طبیعی گاهی اوقات ناقص است. این اطلاعات ناقص می‌تواند به محاسبۀ تخریب تنوع‌زیستی و خاک و مصرف بیش از حد آب نه به‌طور مستقیم باشد.
به عقیدۀ دومینیک بورک، فیلسوف و مدرس دانشگاه لوزان، این ردپای ارائه‌شده یک ابزار آموزشی و هشدار است که نشان می‌دهد ما در حال مصرف بیش از سهم خود از سیارۀ زمین هستیم و این امر می تواند مردم را به سمت تغییر هدایت کند. به گفتۀ بوتواد، یکی از نویسندگان گزارش ردپای اکولوژیک و مشاور طرح، با وجود اینکه ابزارها ناقص هستند، ولی با اصل مطالعات مرتبط بوده و تمایل به حداقل رساندن را در واقعیت ممکن است ایجاد کند. این تخمین‌ها از ردپای کربن، آب و نیتروژن و یا تنوع زیستی، می‌تواند باعث سرزنش مصرف‌کنندۀه نهایی شود.
چگونه میتوان این روند را معکوس کرد؟ به‌طور خلاصه اول، با محدود کردن تولید گازهای گلخانه ای، که به تنهایی ۶۰% از ردپای اکولوژیک جهانی را برعهده دارند. بنابراین برای کاهش روند گرمایش جهانی و حفظ افزایش درجه حرارت زمین تا پایان قرن حاضر به زیر ۲ درجه سانتیگراد، در کنفرانس پاریس، کشورها متعهد شدند تا مصرف سوخت هاب فسیلی خود را تا سال ۲۰۵۰ کاهش دهند. این روند کاهش را میتوان با کاهش تولید انرژی برق از سوخت‌های فسیلی امکان‌پذیر ساخت.
دیگر عامل محدود کردن در ردپای مواد غذایی است. این امر برای جلوگیری از قطع درختان، کاهش مصرف محصولات دامی، انتخاب روش‌های تولید پایدار ، بومی‌سازی کشاورزی و غیره می‌تواند تحقق یابد.
نشانه‌های دلگرم‌کننده
شبکۀ ردپای جهانی نشانه‌های دلگرم‌کننده‌ای را نیز در گزارش اخیر خود ذکر می کند. به‌طور مثال، سرانۀ ردپای اکولوژیک در ایالات متحده حدود ۲۰% بین سال‌های ۲۰۰۵ (سالی که بیشترین حد را داشت) تا سال ۲۰۱۳ (آخرین داده‌های قابل دسترسی) در انتشار کربن با وجود بهبود شرایط اقتصادی، کاهش یافته است.
به‌طور مشابه چین، کشوری که بیشترین ردپای اکولوژیک را دارد، با افزایش انبوه نیروگاه‌های جدید انرژی‌های تجدیدپذیر، میزان مصرف ذغال سنگ داخلی را کاهش داده است. در فرانسه افزایش مزارع کشت ارگانیک (۱۷% در سال ۲۰۱۶ افزایش داشته) و محصولات ارگانیک برای خانوارها در یک سال ۲۲% افزایش یافته که این‌ها همه نشانه‌های خوبی است.
البته باید خاطرنشان ساخت که خطر به‌دلیل افزایش ردپای اکولوژیک در کشورهای در حال توسعه دیده می‌شود، که این سرعت افزایش ردپای اکولوژیک با کاهش فشار در کشورهای توسعه‌یافته یکسان نیست. در واقع ما باید برای ادامۀ زندگی در این سیاره به تعادل در برداشت منابع و اجازه تولید به طبیعت برسیم.
ترجمه: شهره صدری خانلو
منبع: لوموند