ویژگی های فلامینگوی بزرگ

شاید شاخص ­ترین پرنده آبچر در جهان همین فلامینگوی بزرگ باشد که پراکنش گسترده ­ای در دنیا دارد.

پرنده ­ای با پاهای کشیده صورتی، گردنی بلند، منقاری منحنی و ضخیم که پر وبالش به رنگ سفید مایل به صورتی می­‌باشد. آنها از پرندگان آبزی و بزرگ‌جثه ­ای هستند که غذا را از منقار خمیده وصافی‌مانند خود می­‌گذرانند. پرنده‌ای اجتماعی که غالبا در پهنه­‌های آبی باز با عمق کم، دهانه رودخانه‌ها، تالاب‌ها و دریاچه‌های آب‌شور و لب شور به سرمی‌­برد.

کلمه فلامینگو –flamingo  منشا اسپانیایی و لاتین دارد و از flamenco گرفته شده که به معنای آتش است و می­‌تواند به رنگ پرهای این پرنده اشاره داشته باشد. البته بعضی از فلامینگوها به رنگ سفید و خاکستری هستند و جوان­ترها نیز ترکیب رنگ کمتری در خود دارند و بعد از بالغ شدن و در دوره جوجه‌آوری رنگ پرها با توجه به نوع رژیم غذایی‌شان به رنگ صورتی در­ می‌آید. فلامینگوها در کلنی­‌های بزرگ زندگی می­‌کنند و بیشتر فعالیت­های خود را از جمله مهاجرت، تغذیه، لانه­‌سازی و جوجه­‌آوری را به صورت گروهی انجام می­‌دهند وعمدتا کم‌تحرک هستند و به آرامی در حالی که گردن خود را صاف یا خمیده نگاه می­‌دارند، در آب‌های کم­ عمق  با وقار راه می روند. فلامینگوها عادت دارند روی یک‌پا بایستند که به باور دانشمندان شاید بدلیل ذخیره انرژی است و در­حالی که منقار خود را در بین بال‌ها گذاشته، به استراحت می‌پردازند. آنها با داشتن جثه‌بزرگ بسیار ضعیف­‌اند و شکارگرانی مانند شغال، روباه و دیگر پرندگان شکاری آنها را به راحتی شکار می­‌کنند و به همین دلیل در دسته­‌های بزرگ زندگی می­‌کنند تا امنیت­شان حفظ و خطر شکارشدنشان کاهش یابد. فلامینگوها با گردن بلند و منقارخمیده خود در حالیکه سر خود را در آب­های کم­ عمق و یا محیط­ های گلی فرو­برده از موجودات ریز شناور، لاروها، ماهی­‌های کوچک، جلبک­‌ها و گیاهان‌آبزی و سخت­‌پوستی به نام آرتیما که باعث ایجاد رنگ در پرهایشان می شود، تغذیه می­‌کنند و می­‌توانند به واسطه منقارخود غذای‌خود را فیلتر و گلچین نمایند. آنها با تولید صدایی شبیه بوق بلند به مانند غازها با یکدیگر در ارتباط هستند و اغلب در هنگام تغذیه پرندگان ساکتی به شمار می­‌روند و تنها در فصل زادآوری است که با بانگ بلند در جلب جفت خود تلاش کنند.

هر پرنده فلامینگو در حیات­‌وحش حدود ۲۰ تا ۳۰ سال می­‌تواند زندگی کند. آنها تک­ همسر هستند و سالی یکبار جفتگیری می­‌کنند و تنها یک تخم می­ گذارند که نر و ماده با همکاری هم از آن مراقبت می‌کنند و اگر به هر دلیلی تخم از بین برود یا تبدیل به جوجه نشود، کمتر پیش می­‌آید که تخم دیگری بگذارند. جوجه‌ها پس از ۳ سال دارای پرهای صورتی رنگ می­‌شوند و پس از ۴ تا ۶ سال به بلوغ می­‌رسند. این پرنده آشیانه خود را بصورت توده­ های کاسه­‌ای شکل از گِل و بالاتر از آب می­‌سازد و در آن تولید مثل می­‌کند. فلامینگوی بزرگ در دریاچه ارومیه و تالاب‌هاى استان فارس جوجه‌آورى داشته و در دیگر نقاط مانند میانکاله و باتلاق‌های حرا بصورت دسته‌های بزرگ وکوچک زمستان گذرانی می­‌کنند و تعدادی نیز در زمان مهاجرت در سواحل آبی و تالابهای کشور مشاهده می‌شوند.

فلامینگوهای بزرگ تا حدی پراکنده و مهاجراند و به طور مداوم در حال جستجو می­‌باشند و به دنبال مناطقی با منابع کافی غذا برای نگهداری گروه به ویژه در فصل زادآوری هستند. تالاب ها به دلیل شرایط مناسب زیستی و وجود تغذیه مناسب، می­‌توانند زیستگاه خوبی برای فلامینگوها باشند. ارزش زیبایی­ شناسی این گونه درحدی است که پتانسیل نماد­شدن در نقاشی‌ها، ساخته­‌های دست، هنر و ادبیات و حتی در موسیقی (گروهی به همین نام وجود دارد) را داراست و در حوزه اکوتوریسم و گردشگری نیز قادر است، علاقمندان زیادی را به لحاظ جذابیت‌های ظاهری جذب نماید و از شاخه پرنده­‌نگری و عکاسی‌پرندگان که در کشور ما درحال گسترش است، می­‌تواند علاوه بر تولید درآمد برای اهالی آن منطقه به ارتقاء ارزش‌­های حفاظت از تنوع‌زیستی نیز کمک نماید.حضور گروهی این پرندگان با پروبالی به رنگ صورتی و پاها وگردن بلند و منقاری خمیده در وسعتی از آب‌ها نشان از زندگی و اکوسیستم سالم و ایمن دارد و جلوه خاصی به منطقه می‌دهند.

اگرچه فلامینگوی بزرگ از آمار خوبی در دنیا برخوردار است و در برخی مناطق نیز در حال افزایش می­‌باشد اما آنها در برابر تغییرات و محدود شدن زیستگاه­‌هایشان آسیب­‌پذیر هستند و اغلب به دلیل مزاحمت‌های انسانی و تغییرات آب و هوایی و  تاثیرات احتمالی آن بر سطح آبها وبارندگی ­ها و کمتر شدن منابع‌غذایی، ممکن است تاثیر جدی در تولیدمثل این گونه در آینده داشته باشد. تهدیدهای دیگری از جمله بیماری، آلودگی، مسمومیت با سرب (بلعیده شدن گلوله سربی) و تخریب زیستگاه درنتیجه توسعه صنعتی و بندرگاهی یا زهکشی تالاب­ها برای کشاورزی درکمین فلامینگوها است. اگر یک کلنی از آنها در یک منطقه به گونه ای نابود یا شکارشود یا بر اثر فاجعه ای طبیعی از بین برود، چندین سال طول می‌کشد تا دوباره کلنی آنها شکل بگیرد وجمعیتشان رشدکند.

گردآوری و تدوین: شهرزاد فتاحی

عکس: رامین رجاییان